Atrof-muhit muammolarini muhokama qilishda biz ko’pincha oqibatlarga e’tibor qaratamiz: daryolarning ifloslanishi, toza ichimlik suvi tanqisligi, sanoat baxtsiz hodisalari yoki iqlim o’zgarishi oqibatlari. Ammo atrof-muhitni muhofaza qilishga zamonaviy yondashuv boshqacha tarzda qurilgan – bu xavflar muammoga aylanishidan oldin ularning oldini olishga yordam beradi.
Bu yondashuv endi O’zbekistonning ekologik siyosatida asta-sekin joriy etilmoqda. Bu endi faqat individual ekologik tashabbuslar masalasi emas, balki ichimlik suvi sifati, sanitariya, jamoat salomatligi, sanoat xavfsizligi va iqlim o’zgarishiga moslashishni birlashtirgan yagona tizimni yaratish masalasidir.
Bunday tizimning chinakam ishlashi uchun nafaqat rejalar va strategiyalar kerak. Aniq maqsadlar, aniq muddatlar, o’lchanadigan ko’rsatkichlar va mas’uliyatni aniq taqsimlash juda muhimdir. Suv, sanitariya, gigiena va sog’liqni saqlash bo’yicha milliy maqsadlar asosiy vositaga aylanmoqda. Ular mamlakatning kelgusi yillarda erishish rejalarini, ularga kim erishish uchun mas’ul ekanligini va taraqqiyot qanday ko’rsatkichlar bo’yicha baholanishini belgilaydi. Masalan, taklif qilingan maqsadlarga 2036-yilga kelib shahar aholisini 100% va qishloq aholisini 82% markazlashtirilgan suv ta’minoti xizmatlari bilan qamrab olish kiradi, bu esa hozirgi kunda butun mamlakat bo’yicha 81% (2024) ga nisbatan ancha yuqori.
Sanoat xavfsizligi bir xil darajada muhim soha bo’lib qolmoqda. O’zbekiston va boshqa Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun chiqindixonalar kabi potentsial xavfli ob’ektlardagi avariyalarning oldini olish suv resurslarini himoya qilish va inson xavfsizligi bilan bevosita bog’liq. Shuning uchun, erta ogohlantirish, monitoring va turli idoralar o’rtasidagi o’zaro ta’sir masalalari umumiy ekologik xavflarni boshqarish tizimining bir qismiga aylanib bormoqda.
Bu mavzular 30-iyun va 1-iyul kunlari Shveytsariya Taraqqiyot va Hamkorlik Agentligi (SDC) ko’magida amalga oshirilgan BMT Yevropa Iqtisodiy Komissiyasining “Iqlim o’zgarishi sharoitida suv ta’minoti, sanitariya va suv resurslarini tasodifiy ifloslanishdan himoya qilishni kuchaytirish” loyihasi doirasida Toshkentda bo’lib o’tgan tadbirlarda markaziy mavzular bo’ldi.
Loyiha O’zbekistonga suv resurslarini boshqarishga xalqaro yondashuvlarni joriy etishga va milliy ekologik va sanoat xavfsizligi tizimini mustahkamlashga yordam beradi. Ushbu ish, shuningdek, O’zbekiston 2023-yilda Markaziy Osiyoda birinchi bo’lib qo’shilgan Suv va sog’liqni saqlash to’g’risidagi protokolni amalga oshirishga hissa qo’shadi. O’tgan yil davomida BMT Yevropa Iqtisodiy Komissiyasining Sanoatdagi baxtsiz hodisalarning transchegaraviy ta’siri to’g’risidagi konventsiyasiga qo’shilishga tayyorgarlik ko’rish doirasida milliy qonunchilik baholandi, asosiy hujjatlar tayyorlandi va sanoatdagi baxtsiz hodisalarning oldini olish tizimini takomillashtirish bo’yicha keyingi qadamlar belgilandi.
Loyiha haqida batafsil ma’lumot:
UNECE loyihasi sahifasi