Iqlim o’zgarishining oqibatlari: tuproq eroziyasi va unga qarshi kurash usullari.

Iqlim o’zgarishining oqibatlari: tuproq eroziyasi va unga qarshi kurash usullari.

Iqlim o'zgarishining oqibatlari: tuproq eroziyasi va unga qarshi kurash usullari. Jahon amaliyotida samarali qo‘llanilayotgan tuproq tejamkor qishloq xo‘jaligi texnologiyasi so‘nggi paytlarda eng barqaror, resurslarni tejaydigan texnologiya sifatida O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi olimlari va fermerlarida katta qiziqish uyg‘otmoqda. Tuproqni saqlash qishloq xo'jaligi texnologiyasining asosiy usullaridan biri bu tuproq yuzasida o'simlik qoldiqlarini saqlash, ya'ni mulch qoplamini yaratishdir. Tuproqni eng toʻliq qoplash uchun ishlovsiz texnologiyani qoʻllashning boshida bugʻdoy, tritikale, javdar, arpa kabi ekinlarni yetishtirish kerak boʻlib, ular yigʻib olingandan keyin yer usti biomassasining katta qismini dalada qoldiradi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, tuproq yuzasida bug'doy somoni va somonining saqlanishi o'simlik qoldiqlari saqlanmagan maydonga nisbatan tuzlarning mavsumiy to'planishini 1,6-4 marta kamaytiradi. Bu usul tuproq namligini saqlashga ham yordam beradi. Tuproqning biologik faolligi tuproq unumdorligining eng muhim ko'rsatkichlaridan biridir. Qoraqalpog‘istonda tuproqni qoplaydigan, shamol eroziyasini oldini oladigan, namlikni saqlaydigan va chiriganida tuproqning biologik faolligini oshirish uchun chirindi hosil qiluvchi o‘simlik qoldiqlari ustiga nol chigit ekish. Iqtisodiy tahlillar shuni ko‘rsatdiki, yerga nolga teng ishlov berish bilan mexanizatsiyalashgan dala ishlarini qisqartirish va sug‘orish uchun suv sarfini kamaytirish hisobiga fermerlarning qator ekinlarini yetishtirishga sarflagan xarajatlari 70-75 foizga kamayadi. Mulchalashning ekologik foydalari tuproqdagi uglerod va azotni sekvestrlash orqali atmosferaga issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishni o'z ichiga oladi, bu esa tuproq flora va faunasini ko'paytirishga yordam beradi. Biroq nol ekish uchun seyalkalarning yetishmasligi va dastlabki yillarda hosilning pastligi cheklovchi omil bo‘lishi mumkin. Bu yo‘nalishdagi ishlar Qoraqalpog‘istondagi “Jayhun” QKning ko‘rgazmali maydonida davom etmoqda. Fermerlar bu usul iqlim o'zgarishi sababli suv ta'minoti kam bo'lgan sharoitda fermerlik uchun samarali ekanligiga tobora ko'proq ishonch hosil qilmoqda.